طرح‌های عمرانی بزرگ و خسارت‌های زیست‌محیطی بزرگ

به تحلیل کارشناسان محیط زیست

به گزارش صدانیوز،روز ۲۳ مرداد طرح بزرگ آب‌رسانی «سامانه گرمسیری» در محدوده‌ای شامل بر دشت‌های اطراف سرپل‌ذهاب، قصر شیرین تا سومار و نفت‌شهر و استان ایلام راه‌اندازی رسمی شد که به لحاظ کشاورزی و آب یک طرح چشمگیر با ابعاد اقتصادی، اجتماعی و امنیتی مهم است.

طرح سامانه گرمسیری، آب سد داریان پاوه را از طریق چند تونل به مناطق گرمسیری غرب کشور منتقل می‌کند و آن را به‌وسیله یک شبکه پیچیده و کارآمد به ۵۳ هزار هکتار زمین کشاورزی در دو استان مرزی کرمانشاه و ایلام می‌رساند. مقدار سازه‌ها، تجهیزات و لوله‌های به‌کاررفته و نیز حفاری‌های انجام‌شده به‌ گونه‌ای است که شاید بتوان گفت اجرای چنین طرحی از عهده بسیاری از کشورهای منطقه ما برنمی‌آید. چنین طرح‌هایی اگر ضررهای زیست‌محیطی قابل توجه و مؤثر نداشته باشند، می‌توانند به نفع محیط زیست و حیات‌وحش هم تمام شوند. کاستن از فقر و مشکلات معیشتی مردم منطقه خود می‌تواند در بهبود شرایط زیست‌محیطی مفید باشد. حفظ منابع طبیعی از جمله جنگل، مرتع، حیات وحش و حتی هوا در مناطق فقیرنشین که مشکلات معیشتی حاد دارند، بسیار دشوار است. برای جلوگیری از آسیب زیست‌محیطی منطقه در چنین طرح‌هایی باید مطالعات کافی انجام شود و کارشناسان محیط زیست مجوز صادر کنند ولی غالبا مسئولان ادارات محیط زیست زیر فشار سازمان‌ها یا اشخاص، مجبور به تأیید طرح‌ها می‌شوند، بی‌آنکه برای جلوگیری از خسارت چاره‌ای پیش‌بینی شود. در غالب موارد، صدور مجوز زیست‌محیطی یک عمل تشریفاتی است و این مشکل به‌ویژه در طرح‌های بسیار مهم یا «ملی» و در شرایط فوق‌العاده مانند تحریم، جنگ یا وقوع بلایای طبیعی بروز می‌یابد. استانداران و فرمانداران بیشتر از هرچیز، در پی «اشتغال‌زایی» و ارائه آمار پرطمطراق اشتغال از منطقه خود هستند و بسا که همین مقامات که ‌باید حافظ محیط زیست منطقه باشند، ادارات محیط زیست را برای تأیید طرح زیر فشار بگذارند. ظاهرا بنا بر مقررات ‌باید درصدی مؤثر از کل اعتبار مالی و بودجه طرح برای جبران یا جلوگیری از خسارت به ادارات محیط زیست اختصاص یابد و در همان منطقه هزینه شود. در چند سال گذشته نگارنده چند بار به منطقه طرح سامان گرمسیری رفته و از نزدیک آثار این طرح را دیده است. بسیاری از اراضی که لوله‌های عظیم این طرح از دل آنها گذشته‌اند، جزء مراتع غنی حیات وحش شامل حیواناتی ارزشمند و کمیاب هستند. بخش‌های قابل‌توجهی از زیستگاه‌های این حیوانات آسیب جدی دیده و ناامن شده‌‌اند. برای مثال راه‌های خاکی فرعی بسیاری در منطقه کشیده شده و ورود شکارچیان به منطقه آسان شده و این در حالی است که مثلا در منطقه بزرگ میان قصرشیرین تا سومار و نفت‌شهر که هزاران هکتار حیات وحش را شامل می‌شود ما با کمبود شدید محیط‌بان روبه‌روییم. ناامنی تنها یکی از مشکلاتی است که برای منطقه پدید آمده است. بخش‌های قابل‌توجهی از منطقه دستخوش تغییراتی مانند خاک‌برداری و نخاله‌های ساختمانی و حفاری شده و حیوانات وحشی را به‌شدت ترسانده و جابه‌جا کرده است. بنا بر تحقیقات نگارنده، بودجه مالی اندکی نسبت به خسارت وارده به منطقه اختصاص یافته است. در چنین مواردی که خسارت هم پرداخت می‌شود، گاه ادارات کل محیط زیست استان‌ها بر اثر فقر مالی، بودجه را نه در آن منطقه خاص بلکه در کل استان هزینه می‌کنند و به‌این‌ترتیب، ما با یک منطقه زخم‌خورده و درمان‌نشده روبه‌رو می‌شویم که اگرچه آمار اشتغال و تولید آن بالا رفته ولی سازمان محیط زیست در آن منطقه نه‌تنها قوی‌تر نشده که ضعیف‌تر هم شده زیرا وقتی کشاورزی و دامداری و رفت‌وآمد در منطقه افزایش می‌یابد و بر کم‌وکیف سازمان محیط زیست اضافه نمی‌شود، این به معنای آن است که سازمان بخشی از توانایی قبلی خود را هم برای کنترل شکار و مسائل زیست‌محیطی از دست داده و اینک معدود محیط‌بانان و بازرسان سازمان با همان امکانات ناقص قبلی، با کار و موارد بیشتری روبه‌رو هستند. تعارض میان توسعه و محیط زیست یک مشکل جهانی است ولی در جهان امروز کشوری با اهمیت و غنای ایران می‌تواند در کنار یک طرح عظیم چندمیلیاردی دست‌کم دو محیط‌بان استخدام کند یا یک خودرو گشت و کنترل بخرد یا چند آبشخور برای حیوانات تشنه و مضطرب منطقه فراهم کند.


ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید