مدیریت ناپایدار آب های زیرزمینی

به تحلیل سایت «نیچر»

بر اساس میانگین سطح آب زیرزمینی تخمین زده شده در مقیاس حوضه، آب های زیرزمینی ایران در سال های ۲۰۰۲ تا ۲۰۱۵ حدود ۷۴ کیلومتر مکعب تخلیه شده است . این مقدار ۱.۶ برابر بیشتر از بیشترین سطح ذخایر آب در سطح دریاچه ارومیه (۴۶ کیلومتر مکعب در سال ۱۹۹۶) است که بزرگ ترین دریاچه در خاورمیانه و ششمین دریاچه آب شور روی زمین به شمار می رود.

به گزارش نباء خبر،در ایران، داده های متوسط ماهانه سطح آب زیرزمینی در ۴۷۸ زیر حوضه و ۳۰ حوضه در ایران ئ بررسی عناصر طبیعی و انسانی تاثیرگذار بر پویایی ذخیره آب های زیرزمینی در سال های ۲۰۰۲ تا ۲۰۱۵ نشان می دهد که کل تخلیه آب های زیرزمینی در این دوره ۷۴ کیلومتر مکعب و تاثیرات آن بر سطح زمین، افزایش شوری خاک در کل کشور و افزایش فرکانس و میزان فرونشست زمین در ارتفاعات هویدا بوده است.

آب های زیرزمینی با تامین ۳۶درصد از آب آشامیدنی و ۴۲درصد از آب کشاورزی، منبع اصلی آب شیرین در سطح جهانی به شمار می روند. در شرایط کنونی «آنتروپوسِن (دوره تاثیرگذاری عمده فعالیت های انسان بر اکوسیستم و ساختار زمین شناختی)»، ذخایر آب زیرزمینی به دلیل تغییرات طبیعی و فعالیت های انسانی به شدت تحت فشار قرار گرفته اند. به طور طبیعی، آب های زیرزمینی به تنوع و تغییر در شرایط آب و هوایی حساس هستند. برای نمونه، افزایش تبخیر به دلیل آب و هوای گرم باعث کاهش شارژ شدن آب زیرزمینی می شود که به ویژگی های چشم انداز مانند پوشش گیاهی و ویژگی های خاک نیز حساس است. به موازات این امر، در دسترس بودن آب های زیرزمینی همچنین تحت تاثیر برداشت آب توسط انسان علتی برای حمایت از فعالیت های مختلف اقتصادی-اجتماعی است. میزان جذب از ذخایر آب های زیرزمینی در سال های اخیر به دلیل افزایش روزافزون جمعیت جهانی و سرانه مصرف آب افزایش چشمگیری داشته است. در ایران، داده های متوسط ماهانه سطح آب زیرزمینی در ۴۷۸ زیر حوضه و ۳۰ حوضه در ایران ئ بررسی عناصر طبیعی و انسانی تاثیرگذار بر پویایی ذخیره آب های زیرزمینی در سال های ۲۰۰۲ تا ۲۰۱۵ نشان می دهد که کل تخلیه آب های زیرزمینی در این دوره ۷۴ کیلومتر مکعب و تاثیرات آن بر سطح زمین، افزایش شوری خاک در کل کشور و افزایش فرکانس و میزان فرونشست زمین در ارتفاعات هویدا بوده است.

 

در حالی که خشکسالی های هواشناسی/هیدرولوژیکی به عنوان محرک عمل و سرعت تخلیه در ذخایر آب های زیرزمینی در سطح کشور را تشدید می کنند، اما کاهش آب های زیرزمینی در مقیاس حوضه عمدتا به دلیل برداشت گسترده آب توسط انسان ایجاد می شود. لازم به هشدار است که ادامه مدیریت ناپایدار آب های زیرزمینی در ایران می تواند به اثرات بالقوه برگشت ناپذیر روی سطح زمین و محیط زیست منجر شود و امنیت آب و غذا و امنیت اقتصادی-اجتماعی کشور را به خطر اندازد.

به رغم فشارهای موجود بر منابع آب زیرزمینی، آنها نقش مهمی در حفظ امنیت آب دارند. در حال حاضر یک سوم جمعیت جهان در مناطق تحت فشار از نظر ذخایر آب شیرین، به ویژه در مناطق نیمه خشک و خشک آسیا، خاورمیانه و شمال آفریقا و همچنین کشورهای مدیترانه ای می کنند. در بسیاری از این مناطق، آب زیرزمینی تنها منبع قابل اطمینان آب است، زیرا آب های سطحی به صورت فصلی یا دائمی وجود ندارند. از آنجا که تقاضا برای آب در این مناطق عمدتا روی تولیدات مواد غذایی متمرکز است و برای نمونه، ۸۵درصد از آب در خاورمیانه به طور انحصاری برای آبیاری زمین های کشاورزی استفاده می شود، در دسترس بودن آب زیرزمینی و امنیت غذایی به طور گسترده در هم تنیده و با امنیت ملی و منطقه ای مرتبط است. در دسترس بودن منابع آب زیرزمینی در یک جهان گرم تر و پرجمعیت تر حیاتی تر می شود، زیرا منابع آب سطحی تحت افزایش دما بیشتر تخلیه می شوند و به افزایش رقابت بر سر منابع آب سطحی باقی مانده می انجامند.

اگرچه نظارت دقیق بر منابع آب زیرزمینی برای تعیین روش های مدیریتی ضروری است، اما نظارت بر آب های زیرزمینی در کشورهای در حال توسعه به خوبی صورت نمی گیرد و یک دلیل عمده آن ماهیت پنهان آب های زیرزمینی و نبود شناخت درباره تاثیرات انسانی بر منابع آب زیرزمینی است. داده های حاصل از تصاویر ماهواره بازیابی جاذبه و آزمایش آب و هوا (GRACE) فرصتی بزرگ برای نظارت بر تغییرات ذخیره آب زیرزمینی و تشخیص تخلیه در مقیاس های بزرگ تر را فراهم کرده است. با این حال، هنوز هم ارزش نظارت بر آب های زیرزمینی به خصوص در مقیاس های حوضه کوچک تر و زیر حوضه قابل بحث نیست.

در مورد ایران، کشوری که خشکی طبیعی با رشد سریع اقتصادی-اجتماعی، تقاضای روزافزون آب به ویژه برای کشاورزی و مدیریت ناپایدار زمین و آب درهم تنیده، پویایی منابع آب زیرزمینی با استفاده از داده های عمومی وزارت انرژی ایران مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. ویژگی منحصر به فرد این مطالعات، تعیین کمی تغییر در ذخایر آب زیرزمینی و وابستگی آن به محرک های بالقوه طبیعی و انسانی صرفا بر اساس تخمین حوضه و زیر حوضه برای محرک های پویایی طبیعی و انسانی آب های زیرزمینی استخراج شده از شبکه ها در سراسر کشور است.

 

نتیجه این بوده که بر اساس میانگین سطح آب زیرزمینی تخمین زده شده در مقیاس حوضه، آب های زیرزمینی ایران در سال های ۲۰۰۲ تا ۲۰۱۵ حدود ۷۴ کیلومتر مکعب تخلیه شده است . این مقدار ۱.۶ برابر بیشتر از بیشترین سطح ذخایر آب در سطح دریاچه ارومیه (۴۶ کیلومتر مکعب در سال ۱۹۹۶) است که بزرگ ترین دریاچه در خاورمیانه و ششمین دریاچه آب شور روی زمین به شمار می رود. اگرچه در دوره مورد مطالعه، زیر حوضه های محدودی بوده اند که ذخیره آب زیرزمینی در آنها افزایش یافته باشد، همه حوضه های اصلی در این بازه ۱۴ ساله درجاتی از تخلیه آب های زیرزمینی از ۲۰ تا ۲۶۰۰ درصد را شاهد بوده اند. بیشترین میزان تخلیه در حوضه دریاچه نمک (حوضه ۱ در شکل ۱) مشاهده شده که بیش از ۲۶درصد از جمعیت ایران را پشتیبانی می کند و میزان تخلیه آن در این بازه ۱۴ ساله به ۲۰ کیلومتر مکعب رسیده است. این کاهش ۸۱درصدی ذخایر آب در این حوضه معادل کل تخلیه رخ داده در دشت های مرتفع ایالات متحده در دوران بیشتری کاهش ذخایر آبی آبخوان ایالات متحده در شدیدترین خشکسالی تاریخ آن در سال های ۱۹۷۶ و ۱۹۷۷ است. حوضه تاشک بختگان که ۳.۵ درصد از جمعیت ایران را پشتیبانی می کند، بالاترین تغییر نسبی را در ذخیره آب زیرزمینی (۲۶۰۰ درصد کاهش) داشته است. کمترین میزان تخلیه (۰.۰۱ کیلومتر مکعب) و کمترین تغییر نسبی در ذخیره آب زیرزمینی (۲۰درصد) در حوضه هراز-قره سو در شمال کشور بوده که آب آشامیدنی ۴درصد از جمعیت ایران را تامین می کند. در مقیاس کشوری، کاهش ذخایر آب زیرزمینی ایران از سال ۲۰۰۲ تا ۲۰۱۵ برابر با ۵.۲۵ کیلومتر مکعب در سال بوده و در بازه زمانی ۱۴ ساله، رشد کلی ۱۷۵۲ درصدی داشته است. این میزان برابر با ۹۲درصد نرخ تخلیه طولانی مدت در دشت های مرتفع ایالات متحده در سال های ۱۹۵۰ تا ۲۰۰۷ ((۵.۷ کیلومتر مکعب در سال) است.

 


ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید