بابالمندب تنها به آنچه روی سطح آب جریان دارد محدود نمیشود. در بستر این تنگه، یکی از حساسترین زیرساختهای ارتباطی جهان قرار گرفته است؛ دهها کابل فیبر نوری زیردریایی که اروپا را به خاورمیانه، آفریقا و آسیا متصل میکنند. این کابلها ستون فقرات اینترنت جهانی هستند و بخش عمده تبادل دادههای بینالمللی، از تماسهای تلفنی و تراکنشهای بانکی گرفته تا خدمات ابری، شبکههای اجتماعی و ارتباط مراکز داده، از طریق آنها انجام میشود. به همین دلیل، بابالمندب نهتنها یک شاهراه انرژی و تجارت، بلکه یکی از مهمترین گلوگاههای اقتصاد دیجیتال جهان نیز محسوب میشود. گلوگاهی که هرگونه آسیب به آن میتواند علاوه بر بازارهای انرژی، ارتباطات و خدمات اینترنتی میلیونها کاربر و هزاران کسبوکار در چندین قاره را نیز با اختلال مواجه کند. این ویژگی، بابالمندب را به نقطهای تبدیل کرده که امنیت آن دیگر صرفاً یک مسئله دریایی نیست، بلکه مستقیماً با ثبات اقتصاد دیجیتال و زیرساختهای ارتباطی جهان گره خورده است.
به گزارش نبأخبر،تا یکی دو هفته پیش عربستان هرگز تصور نمیکرد با حمله به فرودگاه بینالمللی صنعا، وارد چه باتلاق بزرگی میشود. ماجرا ازاینقرار بود که جنگندههای سعودی تلاش کردند مانع ورود یک هواپیمای ایرانی به حریم هوایی و فرود در فرودگاه صنعا شوند. این اتفاق منجر به واکنش انصارالله یمن شد. یمنیها در همان زمان با یک اقدام نظامی به این تجاوز آشکار جنگندههای سعودی واکنش نشان دادند؛ اما شیطنت سعودیها به این مقدار محدود نشد و پس از آن نیز حملاتی به یمن داشتند. این موضوع باعث شد انصارالله یمن اعلام کند برای شکستن محاصره اقتصادی خود از سوی عربستان، اقدام به محاصره دریایی سعودیها میکند. حالا در روزهای اخیر انصارالله یمن با تشدید مواضع خود، هشدار داده که علاوه بر آغاز محاصره دریایی عربستان، کشتیهای مرتبط با عربستان، آمریکا و اسرائیل و کشورهای دخیل در عملیات علیه ایران را در دریای سرخ و تنگه بابالمندب هدف قرار خواهد داد. همین هشدارها کافی بود تا بار دیگر نگاه شرکتهای کشتیرانی، بازارهای انرژی و تحلیلگران امنیتی به این آبراه باریک دوخته شود.
تا همین چند سال پیش، اگر نام بابالمندب به میان میآمد، همه از نفتکشها، کانتینرها و تجارت جهانی سخن میگفتند. اما امروز، در کنار نفت، مهمترین دارایی اقتصاد جهان نیز از زیر این آبراه عبور میکند؛ «داده». بر اساس برآوردهای منتشرشده از سوی مراکز پژوهشی از جمله CSIS و دادههای TeleGeography بیش از ۱۵ کابل فیبر نوری که حدود ۱۷ درصد ترافیک اینترنت جهان و بخش عمده ارتباطات اروپا و آسیا و جهان و نزدیک به ۹۰ درصد تبادل داده میان اروپا و آسیا را جابهجا میکنند، از بستر بابالمندب گذشتهاند. به همین دلیل، اگر روزی این کابلها آسیب ببینند، شوک آن تنها بازار انرژی را تکان نخواهد داد؛ بلکه از بانکها و بورسها تا شرکتهای فناوری، شبکههای اجتماعی و زندگی روزمره میلیونها نفر را تحتتأثیر قرار خواهد داد. این کابلهای اینترنتی ارتباطات دیجیتال بیش از ۴۰ کشور در اروپا، خاورمیانه، آفریقا و آسیا را به یکدیگر متصل میکنند. به همین دلیل، هرگونه آسیب گسترده به این کابلها میتواند علاوه بر کاهش ظرفیت انتقال داده و افزایش تأخیر در ارتباطات، خدمات ابری، مراکز داده، تراکنشهای مالی، بازارهای سرمایه و فعالیت شرکتهای فناوری در بخش بزرگی از جهان را تحتتأثیر قرار دهد.
بابالمندب در ورودی کریدورهای فیبر نوری جهان
تنگه بابالمندب یکی از مهمترین گلوگاههای راهبردی جهان است؛ آبراهی باریک که دریای سرخ را به خلیج عدن و اقیانوس هند متصل میکند و در عمل، پل ارتباطی میان آسیا و اروپا از طریق کانال سوئز به شمار میرود. این تنگه که در باریکترین نقطه خود تنها حدود ۲۹ کیلومتر عرض دارد، هر روز محل عبور هزاران کشتی تجاری، نفتکش و کشتیهای کانتینری است که کالا، انرژی و مواد اولیه را میان سه قاره جابهجا میکنند. اهمیت بابالمندب تنها به تجارت نفت محدود نمیشود. بخش قابلتوجهی از تجارت دریایی جهان، از کالاهای مصرفی و قطعات صنعتی گرفته تا غلات و محصولات کشاورزی، از این مسیر عبور میکند. به همین دلیل هرگونه ناامنی یا اختلال در این آبراه، بلافاصله مسیرهای کشتیرانی را طولانیتر کرده، هزینه حملونقل و بیمه را افزایش میدهد و زنجیره تأمین جهانی را تحتفشار قرار میدهد. در سالهای اخیر نیز حملات نیروهای انصارالله یمن به کشتیهای عبوری، بسیاری از شرکتهای بزرگ کشتیرانی را وادار کرد مسیر خود را بهجای دریای سرخ، از دماغه امید نیک در جنوب آفریقا انتخاب کنند؛ تغییری که زمان سفر را بین ۱۰ تا ۱۵ روز افزایش داد و میلیاردها دلار هزینه اضافی به تجارت جهانی تحمیل کرد.
اما اهمیت بابالمندب تنها به آنچه روی سطح آب جریان دارد محدود نمیشود. در بستر این تنگه، یکی از حساسترین زیرساختهای ارتباطی جهان قرار گرفته است؛ دهها کابل فیبر نوری زیردریایی که اروپا را به خاورمیانه، آفریقا و آسیا متصل میکنند. این کابلها ستون فقرات اینترنت جهانی هستند و بخش عمده تبادل دادههای بینالمللی، از تماسهای تلفنی و تراکنشهای بانکی گرفته تا خدمات ابری، شبکههای اجتماعی و ارتباط مراکز داده، از طریق آنها انجام میشود. به همین دلیل، بابالمندب نهتنها یک شاهراه انرژی و تجارت، بلکه یکی از مهمترین گلوگاههای اقتصاد دیجیتال جهان نیز محسوب میشود. گلوگاهی که هرگونه آسیب به آن میتواند علاوه بر بازارهای انرژی، ارتباطات و خدمات اینترنتی میلیونها کاربر و هزاران کسبوکار در چندین قاره را نیز با اختلال مواجه کند. این ویژگی، بابالمندب را به نقطهای تبدیل کرده که امنیت آن دیگر صرفاً یک مسئله دریایی نیست، بلکه مستقیماً با ثبات اقتصاد دیجیتال و زیرساختهای ارتباطی جهان گره خورده است.
بیش از 15 کابل فیبر نوری زیر آبراه بابالمندب
بر اساس دادههای TeleGeography، بیش از ۱۵ کابل فیبر نوری بینالمللی از بستر دریای سرخ و تنگه بابالمندب عبور میکنند؛ کابلهایی مانند AAE-1، SEA-ME-WE 3، SEA-ME-WE 4، SEA-ME-WE 5، EIG، FALCON، FLAG Europe-Asia، PEACE، IMEWE، TGN Eurasia و 2Africa که مراکز داده اروپا را به خاورمیانه، شرق آفریقا، شبهقاره هند و شرق آسیا متصل میکنند. این مسیر، کوتاهترین و اقتصادیترین کریدور ارتباطی میان اروپا و آسیاست و به همین دلیل بخش قابلتوجهی از تبادل داده میان این دو قاره از آن عبور میکند. هرچند آمار دقیقی از سهم بابالمندب در کل ترافیک اینترنت جهان منتشر نمیشود، اما برآوردهای صنعت مخابرات نشان میدهد بخش بزرگی از ارتباطات میان اروپا و آسیا وابسته به همین گذرگاه است. اهمیت این موضوع در اسفند ۱۴۰۲ (فوریه ۲۰۲۴) آشکار شد؛ زمانی که آسیبدیدن چند کابل زیردریایی از جمله AAE-1، EIG، SEACOM و TGN-Gulf در دریای سرخ، باعث کاهش ظرفیت انتقال داده و اختلال در سرویسهای اینترنتی در بخشهایی از اروپا، خاورمیانه و آسیا شد. این رویداد نشان داد بابالمندب نهتنها شاهراه تجارت و انرژی، بلکه یکی از حیاتیترین گلوگاههای اقتصاد دیجیتال جهان نیز به شمار میرود. گلوگاهی که اختلال در آن میتواند همزمان بازارهای مالی، خدمات ابری، تراکنشهای بانکی، شبکههای اجتماعی و ارتباطات بینالمللی میلیونها کاربر را تحتتأثیر قرار دهد.
ارتباط اینترنتی 40 کشور زیر تیغ بابالمندب
آسیبدیدن کابلهای زیردریایی عبوری از دریای سرخ و تنگه بابالمندب، تنها کشورهای ساحلی این منطقه را تحتتأثیر قرار نمیدهد، بلکه پیامدهای آن به بخش بزرگی از اقتصاد دیجیتال جهان سرایت میکند. ازآنجاکه این کابلها مسیر اصلی انتقال داده میان اروپا، خاورمیانه، آفریقا و آسیا هستند، کشورهایی مانند انگلیس، فرانسه، آلمان، ایتالیا، یونان و اسپانیا در اروپا، مصر، عربستان سعودی، امارات، قطر، عمان، اردن و… در خاورمیانه، جیبوتی، کنیا و آفریقای جنوبی در آفریقا و همچنین هند، پاکستان، بنگلادش، سریلانکا، سنگاپور، مالزی، تایلند، ویتنام، چین، هنگکنگ، کرهجنوبی و ژاپن در آسیا، به طور مستقیم یا غیرمستقیم از این کریدور ارتباطی استفاده میکنند. هرچند شبکه جهانی اینترنت بهگونهای طراحی شده که در صورت قطع یک کابل، بخشی از ترافیک از مسیرهای جایگزین منتقل شود، اما همزمان آسیبدیدن چند کابل در بابالمندب میتواند ظرفیت انتقال داده را به طور محسوسی کاهش دهد. در چنین شرایطی، پیامدهایی مانند افزایش تأخیر در ارتباطات، افت کیفیت اینترنت، اختلال در خدمات ابری، تراکنشهای بانکی، بازارهای مالی، پلتفرمهای بینالمللی و ارتباط مراکز داده در چندین قاره دور از انتظار نخواهد بود. به همین دلیل، کارشناسان امنیت سایبری و زیرساخت، بابالمندب را یکی از حساسترین گلوگاههای ارتباطی جهان میدانند. گلوگاهی که امنیت آن، نهتنها برای کشورهای منطقه، بلکه برای عملکرد روزمره اقتصاد دیجیتال جهانی نیز اهمیت حیاتی دارد.
زیرساخت اقتصاد دیجیتال صهیونیستها در بابالمندب
رژیم صهیونیستی به دلیل وابستگی اقتصاد دیجیتال و صنعت فناوری خود به ارتباطات بینالمللی، از هرگونه اختلال در کابلهای عبوری از دریای سرخ و تنگه بابالمندب تأثیر میپذیرد. بخش مهمی از ارتباطات دادهای این کشور با اروپا و آسیا از طریق شبکهای از کابلهای زیردریایی مانند Blue-Raman، BlueMed، AAE-1 و سایر مسیرهای متصل به دریای سرخ برقرار میشود. هرچند اسرائیل از چندین مسیر ارتباطی و کابل جایگزین نیز بهره میبرد، اما آسیب گسترده یا همزمان به کابلهای این کریدور میتواند ظرفیت انتقال داده را کاهش داده و موجب افزایش تأخیر در ارتباطات، افت کیفیت اینترنت بینالمللی و اختلال در خدمات ابری، مراکز داده، شرکتهای فناوری، تراکنشهای مالی و ارتباطات برونمرزی شود. با توجه به سهم بالای بخش فناوری و خدمات دیجیتال در اقتصاد رژیم صهیونیستی، هرگونه اختلال طولانیمدت در این زیرساختها میتواند هزینههای اقتصادی قابلتوجهی برای شرکتهای فناوری، اپراتورهای مخابراتی و کسبوکارهای وابسته به تبادل داده با بازارهای جهانی به همراه داشته باشد. به همین دلیل، امنیت دریای سرخ و تنگه بابالمندب برای اسرائیل تنها یک مسئله دریایی یا تجاری نیست، بلکه مستقیماً با تابآوری زیرساختهای ارتباطی و تداوم فعالیت اقتصاد دیجیتال آن گره خورده است.
تجدید خاطرات سال 2024
در اسفند ۱۴۰۲، جهان برای نخستینبار از نزدیک دید که اختلال در کابلهای زیردریایی دریای سرخ دیگر یک سناریوی فرضی نیست. همزمان با تشدید درگیریها در این منطقه و غرق شدن کشتی Rubymar، چهار کابل مهم بینالمللی شامل AAE-1، EIG، SEACOM و TGN-Gulf در بستر دریای سرخ آسیب دیدند و بخشی از ظرفیت انتقال داده میان اروپا، خاورمیانه و آسیا از مدار خارج شد. شرکت SEACOM اعلام کرد این حادثه حدود ۲۵ درصد از ظرفیت انتقال داده در این کریدور ارتباطی را تحت تأثیر قرار داده است. هرچند علت دقیق این حادثه هرگز بهطور قطعی مشخص نشد و هیچ طرفی مسئولیت آن را بر عهده نگرفت، اما پیامدهای آن بهسرعت خود را نشان داد؛ اپراتورهای مخابراتی ناچار شدند ترافیک اینترنت را به مسیرهای جایگزین منتقل کنند، کیفیت ارتباطات در برخی مناطق کاهش یافت و عملیات تعمیر کابلها نیز به دلیل ناامنی دریای سرخ با تأخیر انجام شد. این حادثه زنگ خطری برای صنعت مخابرات جهان بود و نشان داد همانگونه که بسته شدن یک تنگه میتواند بازار انرژی را دچار شوک کند، آسیب به چند رشته فیبر نوری در بابالمندب نیز قادر است یکی از مهمترین شریانهای اقتصاد دیجیتال جهان را با چالش مواجه کند. از آن زمان، دریای سرخ دیگر فقط یک گلوگاه نفتی و تجاری محسوب نمیشود؛ بلکه به یکی از حساسترین نقاط زیرساخت اینترنت جهان نیز تبدیل شده است.
آثار ملموس آسیب احتمالی به کابلهای اینترنتی
اگر کابلهای زیردریایی بابالمندب آسیب ببینند، نخستین نشانههای آن نه در اعماق دریا، بلکه روی صفحه تلفنهای همراه و رایانههای میلیونها نفر ظاهر خواهد شد. اینترنت بینالملل کندتر میشود، تماسهای تصویری با قطعی و تأخیر همراه میشوند، بارگذاری تصاویر و ویدئوها در شبکههای اجتماعی زمان بیشتری میبرد و دسترسی به بسیاری از سرویسهای ابری و وبسایتهای بینالمللی با اختلال مواجه میشود. این اختلال تنها کاربران عادی را تحتتأثیر قرار نمیدهد؛ بانکها، بازارهای مالی، شرکتهای فناوری، فروشگاههای آنلاین و کسبوکارهایی که به تبادل لحظهای داده وابستهاند نیز با کاهش سرعت ارتباطات و افزایش هزینههای عملیاتی روبهرو خواهند شد. هرچه آسیب گستردهتر و زمان ترمیم طولانیتر باشد، فشار بر مسیرهای جایگزین بیشتر شده و کیفیت خدمات ارتباطی در کشورهای بیشتری افت میکند. از همین رو، کارشناسان معتقدند کابلهای زیردریایی امروز همان نقشی را در اقتصاد دیجیتال ایفا میکنند که خطوط لوله نفت در اقتصاد انرژی. زیرساختهایی که اختلال در آنها میتواند زنجیرهای از پیامدهای اقتصادی و ارتباطی را در سراسر جهان رقم بزند. کارشناسان هشدار میدهند که وقوع چنین سناریویی در این مقیاس، میتواند یکی از کمسابقهترین بحرانهای زیرساختی اینترنت در سالهای اخیر باشد.
شوک اقتصادی بابالمندب آنچه جهان تجربهاش را ندارد
حادثه آسیب به کابلهای زیردریایی دریای سرخ در اسفند ۱۴۰۲، بار دیگر نشان داد که این زیرساختها به پاشنه آشیل اقتصاد دیجیتال جهان تبدیل شدهاند. امروزه حدود ۹۷ درصد تبادل دادههای بینالمللی از طریق چندصد کابل زیردریایی انجام میشود و تقریباً همه خدمات دیجیتال، از تراکنشهای بانکی و بازارهای مالی گرفته تا رایانش ابری، تجارت الکترونیک، شبکههای اجتماعی و ارتباط مراکز داده، به عملکرد پایدار این شبکه وابستهاند. آسیب به کابلهای زیردریایی بابالمندب فقط یک اختلال فنی در شبکههای ارتباطی نیست، بلکه میتواند به یکی از پرهزینهترین شوکهای اقتصاد دیجیتال تبدیل شود. بخش بزرگی از تجارت الکترونیک، خدمات ابری، تراکنشهای بانکی، بازارهای سرمایه، پرداختهای بینالمللی، فعالیت مراکز داده و زنجیره تأمین جهانی به تبادل لحظهای داده وابسته است. هرگونه کاهش ظرفیت یا افزایش تأخیر در این کریدور، هزینه انتقال داده را برای اپراتورها و شرکتهای فناوری افزایش میدهد و آنها را ناچار میکند از مسیرهای جایگزین با ظرفیت کمتر و هزینه بالاتر استفاده کنند. پیامد این وضعیت میتواند افزایش هزینه ارائه خدمات ابری، افت بهرهوری شرکتهای فناوری، کندشدن پردازش تراکنشهای مالی، افزایش ریسک فعالیت بازارهای مالی و تحمیل هزینههای جدید به کسبوکارهای بینالمللی باشد. از همین رو، کارشناسان معتقدند همانگونه که اختلال در تنگههای نفتی بازار انرژی را دچار شوک میکند، آسیب به کابلهای زیردریایی نیز میتواند زنجیره اقتصاد دیجیتال جهان را با اختلال و افزایش هزینه مواجه سازد.
فرایند تعمیر کابلهای اینترنت
برخلاف تصور عمومی، تعمیر کابلهای زیردریایی فرایندی سریع و ساده نیست. پس از شناسایی محل دقیق آسیب، تنها تعداد محدودی کشتی تخصصی در جهان قادر به انجام عملیات تعمیرند. این کشتیها باید کابل را از بستر دریا به سطح آب منتقل کرده، بخش آسیبدیده را برش دهند، قطعه جدید را جایگزین کنند و سپس کابل را دوباره در کف دریا مستقر کنند. بر اساس راهنمای فنی اتحادیه بینالمللی مخابرات (ITU)، زمان متوسط تعمیر یک کابل زیردریایی معمولاً بین یک تا سه هفته است، اما این مدت به عواملی مانند عمق دریا، شرایط جوی، میزان خسارت، دسترسی به کشتیهای تعمیراتی و اخذ مجوزهای لازم بستگی دارد. در مناطقی مانند دریای سرخ و بابالمندب، ناامنی ناشی از درگیریهای نظامی و محدودیتهای امنیتی میتواند این فرایند را هفتهها یا حتی ماهها به تعویق بیندازد؛ موضوعی که در جریان حادثه کابلهای دریای سرخ در سال ۲۰۲۴ نیز مشاهده شد، زمانی که آغاز عملیات تعمیر به دلیل شرایط امنیتی منطقه با تأخیر روبهرو شد. به همین دلیل، در بحرانهای دریایی نگرانی اصلی تنها قطعشدن کابلها نیست؛ بلکه طولانیشدن زمان تعمیر آنهاست، زیرا هر روز تأخیر در بازگرداندن این شریانهای ارتباطی، هزینههای بیشتری را به اقتصاد دیجیتال جهان تحمیل میکند.
تا چند سال پیش، بابالمندب صرفاً یکی از شاهراههای انتقال نفت جهان بود؛ اما امروز، در کنار نفت، داده نیز از این مسیر عبور میکند. اگر در گذشته بسته شدن یک تنگه، قیمت انرژی را افزایش میداد، اکنون آسیب به زیرساختهای ارتباطی آن میتواند همزمان اقتصاد دیجیتال، تجارت جهانی و ارتباطات میلیاردها نفر را تحتتأثیر قرار دهد. به همین دلیل، بابالمندب دیگر فقط یک گلوگاه دریایی نیست؛ یکی از حساسترین گرههای اقتصاد جهان است.
