به دلیل اشتباه محاسباتی اسفند ماه سد دز را خالی کردند!

به تحلیل بهمن آرمان اقتصاددان و مشاور اقتصادی

در حال حاضر آن چیزی که در حال اتفاق افتادن است ترکیبی است از دو موضوع: ۱. سوءمدیریت منابع آب ۲. عدم سرمایه‌گذاری کافی برای ذخیره‌سازی آب. طبق برآوردها سالانه چیزی بیش از ۴ الی ۵ میلیارد مکعب آب از دو رودخانه بزرگ دز و کارون بدون هیچ استفاده‌ای به خلیج فارس ریخته می‌شود.

به گزارش نباء خبر، بهمن آرمان اقتصاددان و مشاور اقتصادی تامین مالی طرح‌های بزرگ استانداری خوزستان گفت: «در رسانه‌های گروهی ایران و سوء استفاده‌های رسانه‌های خارجی در رابطه با آنچه که در خوزستان در حال اتفاق افتادن است ناشی از اطلاعات نادرستی است که در اختیار مردم گذاشته می‌شود. طبیعتا از رسانه‌های غیر ایرانی و ماهواره‌ای مخالف با نظام حکومت ایران انتظاری جز این نیست.

اما در رابطه با رسانه‌های داخلی متاسفانه حتی از طریق کسانی که در گذشته مسئول بودند مطالبی عنوان می‌شود که این‌ها نمایانگر واقعیت‌ها نیست. عده‌ای عمدتا به جای اینکه جنبه علمی و واقعی مسائل را در نظر بگیرند،مسائل را از دیدگاه منافع جناحی خود می‌بینند.
به طور مثال در طی این مدت ما بسیار شنیده‌ایم که سدسازی‌ها بر روی رودخانه‌های خوزستان عامل اصلی کمبود آب بوده است؛ اینگونه اظهار نظرات بیشتر ریشه در مخالفت جریان‌های سیاسی با فعالیت‌های دوره سازندگی دارد. البته من به عنوان یک اقتصاد دان این مسئله را پنهان نمی‌کنم که در مواردی سدهایی در
ابعاد کوچک بدون کار کارشناسی ساخته شده است ولی آنچه که مربوط به سد‌های بزرگ بر روی رودخانه‌های بزرگ که از رشته کوه‌های زاگرس سرچشمه می‌گیرند و به جلگه خوزستان منتهی می‌شوند مطالبی عنوان می‌شود که مبنای علمی ندارند. به این دلیل که مطالعات در این باره پیش از انقلاب و توسط یک شرکت مهندس مشاور بسیار معتبر آمریکایی انجام شد و پس از سال‌ها مطالعه در سال ۱۹۶۹ میلادی سده گذشته ( حدود
۶۰ سال پیش) تحویل دولت ایران داده شد. در آن زمان کار بسیار پیچیده‌ای در زمینه سدسازی انجام شد که بسیار اهمیت دارد و تنها شرکت‌های خاصی در جهان قادر به انجام این فعالیت‌ها هستند. با استفاده از نمونه برداری‌ها از خاک و ترکیب آن و بررسی جریان ۵۰ ساله آب در نهایت سد‌هایی طراحی شدند. ضمن اینکه عملیات اجرایی این سد‌ها از قبل از انقلاب شروع شد. یعنی سد دز توسط آمریکایی‌ها و ایتالیایی‌ها با استفاده از وام بانک جهانی ساخته شد.»
> هنوز عملیات اجرایی بسیاری از سد‌ها شروع نشده است
آرمان ادامه داد: « سد کارون که در حال حاضربه نام سد شهید عباسپور نام‌گذاری شده است آن هم قبل از انقلاب به وسیله فرانسوی‌ها ساخته شد.سد دیگری که در حال حاضر به نام سد مسجد سلیمان شناخته می‌شود در پیش از انقلاب توسط شرکت کره جنوبی دایلیم در دست ساخت بود که به علت بروز جنگ نیمه تمام باقی ماند و در نهایت در دوره سازندگی عملیات اجرایی آن آغاز شد و در زمان آقای خاتمی به بهره‌برداری رسید. علاوه بر این سه سدی که بر روی دو رودخانه دز و کارون در پیش از انقلاب ساخته شد؛محل سد‌های دیگری توسط مشاورین آمریکایی طراحی شده بود.یکی از آن‌ها در در ۶۰ کیلومتری بالا دست سد شهید عباسپور به نام کارون ۳ و چند ده کیلومتر بالاتر از آن سد کارون ۴ ساخته شد و عملیات اجرایی سه سد دیگر که پیش‌بینی شده بودند در برنامه قرار گرفت که عملیات یکی از آن‌ها به نام سد خرسان ۳ به مرحله اجرا گذاشته شد که توان ذخیره‌سازی ۱ میلیارد و ۸۰۰ میلیون مترمکعب آب را دارد. ( ۱۰ برابر سد کرج فعلی )همچنین این سد توان تولید برق حدود ۷۰۰ مگاوات را دارد. علاوه بر این‌ها سدهای دیگری هم بر روی نقشه‌هایی که در آن زمان تحویل دولت ایران داده شد بر پایه جریان آب رودخانه کارون کوچک دیده می‌شد. از این موارد هنوز عملیات اجرایی سد‌های کارون ۲، کارون ۵، خرسان ۱، ۲، ۳ شروع نشده است.به طوری که در زمانی که بارندگی‌های بهاری شدت پیدا می‌کند به علت عدم ساخت این سدها به منظور ذخیره آب دبی رودخانه کارون در مقاطعی به ۶۰۰۰ متر مکعب در ثانیه هم می‌رسد که موجب سیلاب‌هایی می‌شود که این سیلاب‌ها در چند مورد در خوزستان حتی از ساخته شدن سد‌های کارون ۳، ۴ و گتوند خسارت‌های زیادی را به بار آوردند.در رابطه با رودخانه دز تنها یک سد پیش از انقلاب ساخته شد و از آنجایی که در بالا دست آن سد بسیار بزرگی که توان ذخیره‌سازی ۵ میلیارد مترمکعب آب را دارد به علت کمبود بودجه عملیات اجرایی آن در پیش از انقلاب آغاز نشد اما در دوره سازندگی عملیات اجرایی آن به دستور رئیس جمهور وقت آغاز شد و با قیمت‌های امروز چیزی بالغ بر ۱۰۰ هراز میلیارریال در رابطه با آن سد هزینه شده است که شامل تونل‌های انحراف آب است. ارتفاع این سد ۳۱۵ متر است که در صورت ساخته شدن به عنوان بلندترین سد جهان شناخته می‌شود و توان تولید ۲۶۰۰ مگاوات برق پاک و رایگان
را دارد.»
> عدم ساخت سدهای طراحی شده عامل کم آبی امروز
این کارشناس در ادامه افزود:« به دنبال پایان دوره ریاست جموری آقای هاشمی در دوره آقای خاتمی قرار بود که آلمان‌ها یک میلیارد مارک به دولت ایران وام بدهند که این سد ساخته شود که ایرانی‌ها از دریافت این وام امتناع کردند و عنوان کردند خود می‌توانند بدون دریافت وام این کار را انجام
بدهند.
در دولت آقای احمدی‌نژاد که طبیعتا به اینگونه مسائل توجه نشد. در دوره آقای روحانی وزیر اول عنوان کردند که پول ندارند برای ساخت چنین سدی و با بهانه قرار دادن این امر باعث شدند که این پروژه مجدد در حالت کما قرار بگیرد. این در حالی بود که سد دز به این علت که در بالا دست آن این سد بسیار بزرگ ساخته نشده بود در طول این ۶۵ سال که از بهره‌برداری آن می‌گذرد تقریبا نیمی از دریاچه سد پر از رسوبات شود و سد دز توان ذخیره‌سازی بیش از ۵/۱ میلیارد متر مکعب آب را ندارد.به همین دلیل به محض بارندگی‌های شدید آب را رها می‌کنند.بنابراین تا اینجای کار می‌شود گفت که اطلاعات عنوان شده درباره ساخت سد‌ها و استفاده از واژه‌های مانندمافیای آب بی‌معنا، غیر علمی و جهت دار است.به طور مثال علی رغم اینکه برخی از این سدها ساخته شده بودند ما در طول سال گذشته جز یک مورد در سال ۱۳۹۸ شاهد سیل شدید و ویرانگر نبودیم.ولی آنچه که اتفاق افتاده است شدیدا متاثر است از عدم ساخت سدهایی که توسط مشاورین خارجی برای ذخیره‌سازی آب طراحی شده بود. ضمن اینکه به همراه این مسئله یک اشتباه محاسباتی جدی صورت گرفت.»
> اشتباه محاسباتی
وی در توضیح اشتباه محاسباتی جدی گفت: «به این صورت که من در سفری که سال گذشته در زمستان به اهواز داشتم دیدم که جریان رودخانه کارون در فصل زمستان خیلی بیشتر از حد معمول است به طوری که بخشی از پارک‌های ساحلی را هم آب گرفته بود. علت را جویا شدم و درنهایت با مدیر عامل سد دز صحبت کردم ودلیل این کار را پرسیدم که چرا در فصل زمستان که باید آب ذخیر‌سازی شود آب رها شده است؟ایشان پاسخ دادند که از بالا به ما اطلاع داده شد که از اواسط اسفند ماه با ورود جبهه‌های هوای جدید در سرشاخه‌های رودخانه‌های دز و کرخه بارندگی‌های شدیدی خواهیم داشت، بنابراین برای جلوگیری از تکرار سیل بهار ۱۳۹۸ سد را خالی کردیم.ولی اسفند فرا رسید و بارندگی انجام نشد و طبیعتا آبی که بایستی برای فصل تابستان در پشت این دو سد دخیره می‌شد رها شدند. در حال حاضر آن چیزی که در حال اتفاق افتادن است ترکیبی است از دو موضوع: ۱. سوءمدیریت منابع آب ۲. عدم سرمایه‌گذاری کافی برای ذخیره‌سازی آب. طبق برآوردها سالانه چیزی بیش از ۴ الی ۵ میلیارد مکعب آب از دو رودخانه بزرگ دز و کارون بدون هیچ استفاده‌ای به خلیج فارس ریخته می‌شود. در حالی که می‌شود از آن‌ها بیش از ۸ هزار مگاوات برق رایگان تولید کرد و صدها هزارهکتار را زیر کشت برد. به همین خاطر است که ما در سال جاری افت ۵۰ درصدی در تولید شکر در نی شکر هفت تپه خواهیم بود. کاهش ۷۰ درصدی تولید شکر در واحد دهخدا طرح توسعه نیشکر نیز از پیامدهای دیگر این اتفاق است.همه این‌ها نشات گرفته از سوء مدیریت، بی‌تدبیری و عدم سرمایه گذاری‌های کافی است.ضمن اینکه مطالب بی‌پایه و اساسی دال بر انتقال آّب از سرشاخه‌های رودخانه‌های کارون و دز به فلات مرکزی ایران عنوان می‌شود که کاملا اشتباه است. به این دلیل که طرح انتقال آب از سرشاخه‌های دز به خمین، گلپایگان و قم مربوط به قبل انقلاب است و رقم آن چیزی حدود ۱۸۰ میلیون متر مکعب بیشتر نیست که تاثیری بر جریان آب رودخانه دز ندارد.»
> برخی از جریان‌ها همیشه با توسعه خوزستان مخالف بودند
مشاور اقتصادی تامین مالی طرح‌های بزرگ استانداری خوزستان در آخر گفت:«بنابراین عده‌ای برای پوشاندن خطاهایی که در دوره‌های گذشته داشتند مسائلی را به رسانه‌ها منتقل می‌کنند که جنبه علمی کافی ندارد و نوعی سرپوش گذاشتن بر
کم کاری‌های گذشته است.معمولا در مواقع بحرانی وعده‌های زیادی داده می‌شود.
یعنی در سیل ۱۳۹۸ هم مشابه همین وعده‌ها داده شد.استاندارد وقت خوزستان گفتند برای جلوگیری از تکرار سیل‌های ویرانگر بهاری ما با قرارگاه سازندگی خاتم الانبیا برای تکمیل سد بختیاری و افزایش ارتفاع سد دز به توافق رسیده‌ایم ولی در نهایت کار به جایی نرسید. الان هم نه مردم صحبت‌های مطرح شده را باور می‌کنند و نه اینکه مشکلی به این زودی حل خواهد شد. مسئله اساسی نیاز به یک دیدگاه علمی برای رویارویی با بحران فعلی خوزستان است. ضمن اینکه بسیاری از مواردی که در خوزستان مشاهده می‌شود بعضا دارای زمینه‌های سیاسی است. به این دلیل که در جنگ با عراق نشان داده شد به هر حال یک جریان جدایی طلبی که دارای هیچ گونه پشتوانه مردمی حتی در میان هم میهنان عرب ما ندارند در آن جا وجود دارد. این منطقه، منطقه بسیار ارزشمندی برای ایران است؛ ۹۰ درصد نفت ایران، ۶۵ درصد شکر و ۲۰ درصد گندم ایران در استان خوزستان تولید می‌شود. این استان دارای سهمی برابر با
۵/۱۲ درصد در تولید ناخالص داخلی کشور است. بنابراین برخی از جریان‌های در داخل ایران که از خارج نشات می‌گیرند همیشه با توسعه خوزستان سر ناسازگاری داشتند. برای مثال بعد از گذشت حدود ۳۰ سال از پایان جنگ ایران و عراق جمعیت آّبادان و خرمشهر هنوز به جمعیت قبل از جنگ نرسیده است. استان خوزستان از نظر بسیاری از شاخص‌ها در رده‌های بسیار پایین ملی قرار دارد.».

 


ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید