برچسب: آذربایجان

نقش آمریکا در تسهیل توافق آذربایجان-ارمنستان در منطقه شگفتی بزرگی به‌همراه داشت. قبل از این به نظر می‌رسید آذربایجان، ارمنستان و گرجستان همگی دوباره به آغوش روسیه بازمی‌گردند. اما کرملین به‌سادگی از کنترل این منطقه دست نمی‌کشد و بر این باور است که مطمئن‌ترین راه برای حفظ نفوذ در میان همسایگان، گرفتار کردن آن‌ها در نزاع با یکدیگر و وابسته ساختن‌شان به روسیه به‌عنوان میانجی است.

نباید تصور کرد که طرح تازه و میانجی‌گری جدید ترامپ در حیاط خلوت روسیه از نظر مسکو پنهان مانده است. کانال‌های تلگرامی، که به‌طور فزاینده‌ای جایگزین رسانه‌های سنتی روسیه شده‌اند، به سرعت خطرات بالقوه این توافق را تحلیل کردند. برای مثال، کانال رایبار با ۱.۲ میلیون دنبال‌کننده، ایجاد مسیر ترامپ را «بدترین سناریو» توصیف کرد که در آن ایروان از ایران جدا شده و باکو از روسیه دورتر شده و به سوی ترکیه و ایالات متحده متمایل می‌شود، که این امر می‌تواند «تسلیحات را به آذربایجان سرازیر کند».

توافق اخیر ارمنستان و جمهوری آذربایجان با میانجی‌گری دونالد ترامپ، واکنش‌های گسترده‌ای در سطح منطقه و جهان به همراه داشته و بار دیگر تحولات قفقاز جنوبی را به مرکز توجه رسانه‌ها کشانده است.

«این توافق فراتر از بازنام‌گذاری کریدور زنگزور به نام جاده ترامپ است — این حضور آمریکا را به قلب حومه روسیه می‌آورد و احتمالاً یک مسیر تجاری جدید بزرگ بین اروپا و آسیای مرکزی ایجاد می‌کند این پروژه همچنین آمریکا را به عنوان تضمین‌کننده صلح از طریق یک هاب لجستیکی، که توسط شرکت‌های آمریکایی اداره می‌شود، معرفی می‌کند»

به گفته مقامات آمریکایی، در بخشی از اسنادی که روز جمعه به امضای سران کشورها خواهد رسید و با دقت برای آن مذاکره شده، ارمنستان قصد دارد حق انحصاری توسعه یک دالان ترانزیتی را برای مدت طولانی به ایالات متحده واگذار کند. این دالان قرار است «مسیر ترامپ برای صلح و شکوفایی بین‌المللی» نام‌گذاری شود و با نام اختصاری TRIPP شناخته خواهد شد. به گفته این مقامات، مسیر یادشده تحت قوانین ارمنستان اداره خواهد شد و ایالات متحده این زمین را به یک کنسرسیوم برای توسعه زیرساخت و مدیریت واگذار خواهد کرد.

مقامات ایرانی کاملاً آگاه هستند که راهبرد ایالات متحده با هدف ایجاد «محور انزوا» در اطراف جمهوری اسلامی دنبال می‌شود. اهداف واشنگتن شامل افزایش انزوای سیاسی و لجستیکی ایران و قطع دسترسی آن به قفقاز و آسیای مرکزی است.با این حال، باکو مخالفت‌های ایران را صرفاً ماهیت اقتصادی می‌داند. تهران به دنبال ایجاد کریدور خود در امتداد ساحل ایرانی رودخانه ارس است.

از منظر واشنگتن، دخالت مستقیم در پروژه‌ای مانند زنگزور چند هدف را دنبال می‌کند. نخست، مهار نفوذ تاریخی روسیه در منطقه قفقاز جنوبی و جایگزینی با ترتیبات امنیتی غرب‌محور. دوم، افزایش نفوذ اقتصادی و ژئوپلیتیکی در مسیر اتصال دریای سیاه به دریای خزر و در نهایت آسیای مرکزی. سوم، حضور در منطقه‌ای استراتژیک در مجاورت ایران، که می‌تواند بخشی از سیاست مهار منطقه‌ای تهران نیز باشد. به‌ویژه آن‌که مسیر پیشنهادی «پل ترامپ» درست از نزدیکی مرز ایران عبور می‌کند و می‌تواند بُعد امنیتی نیز بیابد.

نگرانی ایران صرفاً به از دست رفتن یا انسداد مرز با ارمنستان محدود نمی‌شود؛ بلکه دغدغه اصلی، پیامدهای راهبردی فعال شدن این مسیر است. بسیاری از تحلیل‌گران معتقدند نگرانی‌های مطرح‌شده در مورد حذف مرز ایران و ارمنستان، بیشتر برای بیان دغدغه‌های عمیق‌تر است: ازجمله افزایش نفوذ ترکیه در قفقاز، تقویت ائتلاف‌های جهان ترک‌ها، گسترش نقش ناتو در نزدیکی مرزهای ایران و کاهش وابستگی جمهوری آذربایجان به مسیرهای ترانزیتی ایران چراکه فعال شدن کریدور زنگزور، با عبور مستقیم از خاک ارمنستان، می‌تواند جمهوری آذربایجان را مستقیماً به نخجوان متصل کند و مزیت ژئوپلیتیکی ایران در این مسیر را از میان ببرد.

احسان موحدیان کارشناس مسائل قفقاز درباره حضور آمریکا برای ایجاد کریدور زنگزور  گفت: روزهای اخیر در قفقاز جنوبی شاهد تحولاتی بودیم که باید این تحولات مورد توجه دستگاه دیپلماسی و رسانه‌های جمهوری اسلامی ایران باشد. همزمان با حضور الهام علی اف رئیس جمهور جمهوری آذربایجان در ترکیه مذاکرات دو جانبه ای بین نیکول پاشینیان و رجب طیب اردوغان و الهام علی اف و اردوغان اتفاق افتاد. همچنین پاشینیان و علی اف در ابوظبی دیدار کرده و مذاکرات پنج -شش ساعته ای برای انعقاد قرارداد صلح داشتند. اخبار جسته و گریخته ای از مذاکرات مورد اشاره منتشر شده که جای نگرانی دارد. تحولات به صورت مستقیم بر روی منافع اقتصادی و امنیت جمهوری اسلامی ایران تاثیرگزار است و ممکن است باعث خفگی ژئوپلیتیک ایران بشود.

تشکیل سازوکار ۳+۳ (ایران، ترکیه، روسیه + آذربایجان، ارمنستان، گرجستان) اگرچه در ظاهر مسیری برای گفت‌وگوی منطقه‌ای است، اما اختلافات بنیادین میان اعضا آن را به ساختاری شکننده تبدیل کرده است. محسن پاک‌آیین می‌گوید که حتی در این چارچوب نیز اختلافات جدی باقی است و نباید نسبت به آن خوش‌بین بود. این سازوکار بدون توافق واقعی بر سر اصول بنیادین، به جای حل بحران‌ها، صرفاً نقش مسکّن دارد.

بی‌تردید اسرائیل و جمهوری آذربایجان از «همکاری سه‌جانبه» با ایالات متحده، که دفتر نتانیاهو از آن استقبال کرده، خشنود خواهند شد. اما مشخص نیست چنین همکاری‌ای چگونه می‌تواند منافع بلندمدت ایالات متحده را تأمین کند - به‌ویژه در زمینه اجتناب از تعهدات نظامی تازه در خاورمیانه‌ی بزرگ، که ممکن است واشنگتن را به درگیری‌های جدید، چه به‌صورت مستقیم و چه نیابتی، بکشاند.

احمد قوام، آخرین و تعیین‌کننده‌ترین نخست‌وزیر در خلال بحران آذربایجان، یک سیاستمدار طرفدار آمریکا بود که این امر برای اتحاد جماهیر شوروی و بریتانیا ابدا مطلوب نبود. این تمایل به ایالات متحده ناشی از تجربه ایران در روابط خارجی بود، جایی که سیاستمداران ایرانی سعی می‌کردند برای کاهش نفوذ مخرب روسیه و بریتانیا، به یک قدرت سوم تکیه کنند.

وزارت امور خارجه ایران بارها رژیم‌صهیونیستی را به تلاش برای تبدیل خاک جمهوری آذربایجان به عرصه‌ای برای تهدید امنیت ملی ایران متهم کرده است. رژیم‌صهیونیستی بر اساس گفته‌های شیمون پرز، رئیس‌جمهور پیشین این رژیم، آذربایجان را عامل اصلی در محدود کردن نفوذ ایران در خاورمیانه بزرگ‌تر می‌داند و مرکز کارنگی نیز اذعان می‌کند رژیم‌صهیونیستی نقش حیاتی آذربایجان را در استراتژی محاصره ایران می‌بیند.

مطبوعات آذربایجان و اسرائیل به طور فعالانه در مورد برنامه راه اندازی شده توسط آژانس نوآوری و توسعه دیجیتال آذربایجان (IDDA) گفت‌وگو کرده اند. بر اساس این برنامه، تمامی استارتاپ های اسرائیلی که فعالیت خود را به آذربایجان منتقل کنند به مدت ۱۰ سال از مالیات شرکت، خرید، املاک و سود سهام معاف خواهند بود. بر اساس این برنامه، کارمندان شرکت ها مالیات بر درآمد صفر برای دستمزد تا ۴۷۰۰ دلار پرداخت خواهند کرد. برای بهره مندی از این مزایا، شرکت ها باید حداقل یک سال فعالیت یا ۱۰ کارمند تمام وقت یا بیشتر داشته باشند و یا درآمد سالانه این شرکت ها باید ۲۰۰ هزار منات (بیش از ۱۱۷ هزار دلار آمریکا) باشد.

چین، به عنوان اقتصاد نوظهور جهان در پی یافتن مسیرهایی برای دسترسی مستقیم به اروپا است. به جز دریا، جمهوری خلق چین چهار مسیر را برای رسیدن به اروپا در نظر دارد که هر چهارتای آن از خاک ایران می‌گذرد. چنانچه کریدور زنگزور به شکلی که گفته می‌شود در بیاید، با اتصال ترکیه، جمهوری آذربایجان و روسیه به یکدیگر، یکی از این مسیرها بدون گذر از ایران وصل می‌شود.